طرح محرابی

گونه اي از نقشِ فرش است که از محرابِ نماز و تزئینات آن الهام گرفته است. در قدیم از این طرح، براي قالیچه هایی استفاده می شده است که به عنوان سجاده مورد استفاده قرار می گرفته اند و به همین دلیل به سجاده اي و جانمازي مشهور بوده اند. هم اکنون نیز هنرمندان، از این طرح، براي تزئین کف و یا دیوارهاي اتاق به عنوان  تابلو استفاده می کنند.

از ویژگی هاي کلی این طرح می توان به استفاده از دو هلال طاقدیسی در قسمت فوقانی نقشه که به صورت یک / دوم طراحی می شوند، اشاره کرد. برخی از انواع طرح هاي محرابی عبارتند از: محرابی درختی، محرابی ستون دار، محرابی گلدانی، محرابی قندیل دار.

جایگاه امام – در مساجد، محراب جماعت است و سایر نمازگزاران در صف هاي منظم به او اقتدا می کنند. این مکان داراي قداست ویژه اي است که با طاق هاي هلالی و کاشی کاري هاي منقوش، تزیین شده است. زیبایی و قداست این مکان موجب شده که طراحان فرش با الهام گرفتن از آن، نقشه هاي محرابی را خلق کنند.

نقشه هاي محرابی را می توان براي سجاده و جانماز، تابلو و یا براي فرش کردن منازل در ابعاد قالیچه، طراحی کرد. از انواع نقشه هاي محرابی می توان به محرابیِ درختی، محرابیِ گلدانی، محرابیِ قندیلی، محرابیِ ستون دار، محرابیِ حیوان دار، محرابیِ تلفیقی و … اشاره کرد.

محرابی درختی:

در این طرح، نقش یک یا چند درخت در داخل متن فرش و زیر طاق محراب (هلال محراب) ترسیم می شود. گاهی نیز براي تزیین بیشترِ متن فرش، از نقوش پرندگان و گل ها در کنار درختان استفاده می شود. طراحی این دسته از نقوش به دو صورت متقارن و سراسري قابل  اجرا می باشد.

الف – محرابیِ درختیِ متقارن:

در این شیوه از طراحی نیمه ي یک درخت در یک دوم طولی متنِ فرش، طراحی و سپس در هنگام بافت، نیمه ي دیگر فرش، توسط بافنده  طرح یک – هنرمند، بافته می شود. در شکل سرو در وسط متنِ فرش، به زیبایی طراحی شده است. محراب این فرش با چرخش اسلیمی بر زمینه ي تیره، نمایش داده شده است و حاشیه اي با متن سفید رنگ، قاب جذابی براي این فرش ایجاد نموده است.

محرابی درختی متقارن

ب – محرابی درختیِ سراسري:

در این شیوه از طراحی، طاق محراب به صورت قرینه و درخت یا درختان بدون در متن فرش طراحی می شوند.  که درخت در شکل درختی سراسري است، درختچه هایی با اندازه هاي مختلف را در فضاي متن فرش مشاهده می نمایید و تنها فرم محراب در این نقشه به صورت قرینه، طراحی شده است.

محراب قندیلی:

در نقش هاي محرابیِ قندیلی، یک قندیل که نماد روشنایی و در واقع بیانگر همان قندیل آویخته در محراب مساجد است، با بند یا زنجیرهایی از قسمت وسط طاق محراب آویزان  است. قندیل ها در فرم و اندازه ي مناسب با محلی که آویزان هستند، طراحی می شوند. در بیشتر مواقع از فرم گلدان و یا عناصر دیگري چون اسلیمی ها و چرخش هاي ختایی و … براي زینت بیشتر متن فرش استفاده می شود.

محرابی ستون دار:

در این طرح، طاق محراب بر روي ستون یا ستون هایی قرار گرفته است و به نظر می رسد که این ستون ها تکیه گاهی براي طاق محراب اند. در بیشتر موارد، نحوه ي قرار گیري ستون ها از نظر تعداد به صورت دو ستون و چهار ستون است.

محرابی جانوری:

در طرح محرابی جانوري، از نقش جانوران مختلف مانند غزال، گوزن، اسب، آهو، پرنده و بسیاري از جانوران دیگر در متن فرش استفاده می شود. گفتنی است که به کارگیري نقوشِ جانوران و پرندگان به همراه گلدان، درخت و نقوش دیگر  امکان پذیر خواهد بود.

محراب گلدانی:

در این نوع نقشه، در زیر هلال محراب یک گلدان، طراحی می شود. در بیشتر مواقع، اطراف گلدان از عناصر زینت بخشی مانند چرخش هاي ختایی، اسلیمی،  درخت و … استفاده می شود.

منبع: کتاب طراحی فرش زیبا رادینا