ابزار قالی بافی

آشنایی با انواع ابزار قالیبافی و کاربرد آن در مناطق مختلف

ابزار بافت، ابزاری هستند که قالي به کمك آنها بافته ميشود. اين ابزار در مناطق مختلف تفاوتهای اندکي با هم دارند.

 ابزار قالی بافی در سبك تركی باف:

قلاب، قیچي، سیخ يا پودکش، دفه.

قلاب: نوعي چاقوی قاليبافي است که نوك آن حالت قلاب را داشته ودر بافت فرش برای گره زدن ريشه ها و همچنین بريدن پرزها از آن استفاده ميگردد .

دفه: ابزاری است فلزی دارای پره های متعدد که بعد از هر رج بافت، برای کوبیدن پود ضخیم و نازك و نشاندن گره های بافته شده مورد استفاده قرار ميگیرد و بايد فاصلة پره های آن با رجشمار فرش  متناسب باشد.

 ابزار قالیبافی ترکیباف -به ترتیب از راست به چپ: قیچی، قلاب، دفه، سیخ

سیخ يا ابزار پودكشی:  سیخ، تسمه فلزی نازکي است که سر آن حالت قلاب داشته و برای پودکشي از لابهلای چله ها در مناطق ترکي باف استفاده ميشود.  استفادة سیخ پودکش از فشار به چله ها و از آسیب ديدن انگشتان نیز جلوگیری ميکند

قیچی: قیچي وسیله ای برای بريدن سرريشه های اضافة فرش است . قیچي ترکي باف منحصراً برای بافت قالي ساخته ميشود، لبه ها و دسته آن در يك سطح نبوده و دسته با زاويه ای بالاتر از لبه ها قرار ميگیرد

ابزار قالیبافی در سبك فارسی باف:

چاقو )كارتك(: وسیله ای است که برای بريدن پرزها به کار ميرود . نوع ديگری هم دارد که تیغة آن پهنتر و بلندتر است و برای کوبیدن و جلو کشیدن ريشه ها  از آن استفاده مي کنند.

قیچی لبه دار:

نوعي قیچي خیاطي در قاليبافي فارسي  استفاده ميشود که به يك لبة آن تیغه ای مناسب با  ارتفاع پرزلحیم ميگردد. در مناطق مرکزی معمولاً از نوعي قیچي برای قاليبافي استفاده ميشود که قیچي اصفهاني نام دارد و تقريباً کاربرد آن همانند قیچي لبه دار )پشتبند دار( بوده، با اين تفاوت که در ساخت آن، لبه های قیچي را با ضخامت اضافي ميسازند )اندازة ضخامت اضافي متناسب با اندازة ارتفاع پرزهاست( و مانند قیچي ترکيباف سطح لبه ها با  دستة آن يكسان نیست.)

دفتین : وسیله ای است که برای کوبیدن پودها و نشاندن گره زده شده بكار مي رود. کرکیت از دفه ترکي سنگینتر است.

شانه )قشو(: ابزاری است برای کرك گیری و جلوکشي ريشه های زده شده در حین بافت که مانند شانه از آن استفاده ميکنند. اين وسیله سبب باز شدن گره ها و واضحتر شدن .در هنگام استفاده – نقشه فرش ميشود

نقشه:

نقشه مورد انتخاب بافنده بايد با توجه به ابعاد دار و رجشمار انتخاب گردد و برای حفظ نقشه بهتر است بر روی تخته يا مقوای کلفت چسبانده شود تا از آسیب در امان بماند.

نقشههای رنگ و نقطه شده تجسم بهتری در کاربافنده داشته و در بسیاری از مناطق قالیبافي مورد استفاده قرار ميگیرند. در مناطقي مانند آذربايجان ياکرمان که نقشه های سیاه قلم رواج دارد و به جای رنگ از شماره استفاده ميکنند، بايد کارت مقوايي شماره دار که در مقابل هر شماره، رنگ مورد نظر نصب شده باشد، به بافنده داده شود تا کاربرد رنگها در بافت میسر گردد.

منبع: بافت مقدماتی فرش هنگامه طوفانی