فرش دستباف کاشمر

كاشمر kâšmar

يكی از مراكز فرش بافی استان خراسان است که نام قبلی آن ترشيز بود. اين شهر در فاصله 926 كيلومتری تهران و 230 كيلومتری جنوب مشهد قرار دارد.

ارتفاع آن از سطح دريا 1215 متر است و در 58 درجه و 27 دقيقه طول و 35 درجه و 14 دقيقه عرض جغرافيايی قرار گرفته است. کاشمر در نواحی کوهستانی آب و هوايی معتدل و در قسمت های جنوبی و حاشيه كوير گرم و خشك است. از شمال به نيشابور و سبزوار، از شرق به تربت حيدريه، از جنوب اين شهر به گناباد، و از غرب به بردسكن محدود می شود. به نوشته حمدالله مستوفی کاشمر در قرن هشتم هجری قمری از نواحی آباد خراسان و قهستان به شمار می رفت.

آب و هوای مناسب دامداری و نزديكی آن به مراكز فروش مواد اوّليه ازقبيل پشم و پنبه و نخ باعث شده تا صنعت فرش بافی در اين ناحيه به ويژه طی نيم قرن گذشته رونق يابد. فرش بافی در كاشمر سابقه ای طولانی دارد، اما شروع قالی بافی به شيوه جديد به سال 1260 تا 1280ش باز می گردد. در اين سال ها فردی به نام محمد كرمانی به عنوان استاد قالی باف در اين شهر مستقر شد و فرش بافی را رونق داد. بافت فرش در اين منطقه در سال های مذكور از روستای فروتقه شروع شد كه احتمالاً محل تولد و سكونت فرد مذكور بود. استاد کرمانی به سفارش افراد سرشناس كار بافت قالی را آغاز كرد و نام فرش را مجدداً با نام كاشمر درهم آميخت و اين صنعت را در آنجا احيا کرد. بين سال های 1340 تا 1350ش را می توان زمان تحول در فرش بافی اين شهر دانست و اين تحول بيشتر مرهون خدمات استادان محلی و دل سوز فرش ناحيه است. رج شمار فرش ها در اين دوره تا 40 رج افزايش يافت و نقشه ها کامل تر شد. نقشه لوح زيرخاكی (نقش ظروف وادوات زيرخاكی) از نوآوری های طراحان اين دوره كاشمر است.

برخی از ويژگی های فرش كاشمر

  1. طرح و نقش:طرح فرش كاشمر اقتباسی و تكميل شده طرح های مشهد، كاشان، و گاهی نائين است که به ويژه می توان از طرح های تصويری و زيرخاكی و قاب قابی و لچك ترنج نام برد.
  2. رنگ و رنگرزی:رنگ در فرش كاشمر معمولاً كرم، سرمه ای، لاكی، روناسی، و آبی است. كارگاه های رنگرزی فعال در اين شهر مواد اوّليه رنگ فرش ها را تأمين می كنند و در رنگرزی پشم و نخ نقش بسزايی دارند.
  3. بافت و مواد اوّليه:گره قالی های اين شهر نامتقارن و گاهی به طور پراكنده متقارن است. دار اين فرش ها اغلب چوبی است ولی در سال های اخير از دارهای آهنی و فلزی نيز استفاده می شود. چله كشی متقارن است و بر روی دار انجام می شود. امروزه در كاشمر و روستاهای آن بافت فرش حرفه ای همگانی و خانوادگی شده است.يادآوری می شود که در كاشمر هم مانند كاشان از كرك در قالی هايی با رج شمار پايين استفاده می کنند و اين از امتيازهای بافندگان محسوب می شود، زيرا در اين صورت رخ فرش بيشتر جلوه گری می کند.

منبع: مرکز ملی فرش