فرش دستباف بیرجند (مود)

بيرجند bіrjand

بيرجند مركز استان خراسان جنوبی است که در فاصلة 1309 كيلومتری تهران و در ارتفاع 1465 متری از سطح دريا قرار گرفته است.

اين شهر از شمال به تربت حيدريه و گناباد، از شرق به مرز ايران و افغانستان، از جنوب شرق و جنوب به زابل، و از غرب به طبس و فردوس محدود می شود. اطراف اين شهر را كوير فرا گرفته و آب وهوای منطقه جنوبی آن گرم و منطقه كوهستانی آن معتدل است. و در 59 درجه و 13 دقيقه طول و 32 درجه و 53 دقيقه عرض جغرافيايی قرار دارد.

بيرجند از مراكز مهم و قديمی فرش بافی است و امروزه فرش آن در جهان به نام مود مشهور است. هنر و صنعت فرش بافی در اين شهرستان، به ويژه در منطقه مود و درخش، رواج دارد و مردم اين ناحيه به فرش بافی به مثابه هنر ـ صنعت اجدادی خود می نگرند و بدان علاقه وافر دارند.

برخی از ويژگی های فرش بيرجند

  1. طرح و نقش و رنگ طرح و نقشه فرش ها در اين نواحی را طراحان محلی به سبك خاص خود طراحی می کنند. هراتی (ماهی)، خراسانی، نقوش شركت شرق (مود)، و نقش معروف به سعدی ربعی درخش از نقوش فراگير در اين منطقه است. توضيح اينكه برخی استادان قاليباف رنگ فرش را ذهنی انتخاب می کنند و از روی طرح سياه قلم انجام می دهند. رنگ های مصرفی در اين فرش ها روشن و اغلب از رنگ های كرم، لاكی سير، فيلی، نخودی، و سرمه ای است.
  2. بافت:قالی های بيرجند با پشم بسيار لطيف و ظريف بافته می شود. پرز قالی ها از پشم و تار و پود آنها از نخ تابيده پنبه ای است. رج شمار اين فرش ها بالا و بين 30 تا 40 و حداكثر 45 رج است. گره فرش ها نامتقارن و چله كشی آن فارسی است. اين فرش ها دوپود و كمی شل باف است.
  3. مواد اوّليه:بخشی از پشم مصرفی در اين فرش ها از گوسفندان محلی و بخش ديگر از بازار مشهد فراهم مي شود. در بافت اين قالی ها از دار نيم گردان ايستاده مشهدی استفاده می شود.
  4. مراكز مهم فرش بافی:از مراكز مهم فرش بافی بيرجند پس از مود و درخش می توان به نوغند، آسيابان، باغستان، و دستگرد اشاره كرد. قالی بافی در بخش های چهارگانه بيرجند يعنی بخش های مركزی، درميان، سربيشه، و خوسف نيز به شيوه حرفه ای رواج دارد.
  5. اندازه:در بيرجند فرش های كوچك پارچه با اندازه های گوناگون بافته می شود. البته در قديم قالی های بزرگ پارچه با نقوش بوته در منطقه مود بافته می شد كه تعدادی از آنها در آستان مقدس حضرت علی (ع) در نجف موجود است.

منبع: مرکز ملی فرش