فرش دستباف بلوچ

بلوچ baluc

بلوچ قوم مهاجر ايرانی است كه از نواحی جنوبی خراسان يا شرق اين استان به نواحی تربت جام فعلی و به ويژه سنگان، خواف، قاسم آباد، و همچنين نواحی زاوه، رشتخوار، جنگل، و بخشی از خراسان شمالی مهاجرت كرده اند. اقوام هفت گانه بلوچ، كه تركيبی از بلوچ و كرد و عرب و ترك و فارس و چارايماق و سيستانی است، نه تنها در بلوچستان بلكه در خراسان، كرمان، و حتی در پنجاب و سند هم سكونت دارند. كار عمده افراد اين ايل كشاورزی است و صنايع دستی، به ويژه فرش بافی و صنايع جانبی آن، بخش مهمی از اوقات فراغت زنان و دختران و مردان را به خود اختصاص می دهد. اقوام بافنده فرش در ميان عشاير بلوچ از قبيل ميرعبدی، نارويی، ياراحمدزايی، نعمت الهی، سراوانی، لاشاری، بهلولی، بايزيدی، جان ميرزايی، رحيم خانی، براهويی، كورخيلی، و حسن زايی همگی با خطوط و اشكال هندسی و ذهنی مانند لوزی، مثلث، شش گوش، و طرح های تجريدی و بدون نقشه قبلی به نقش آفرينی در فرش مبادرت می ورزند.

پشم مورد نياز فرش های بلوچی يا از گوسفندان محلی يا از بازار تربت حيدريه و مشهد فراهم مي شود. چون پشم محلی از لحاظ كميت و كيفيت نظر بافندگان را تأمين نمی كند از ساير مناطق تأمين می شود.

رنگ مصرفی در رنگرزی نخ ها گياهی است، به ويژه روناس و تركيبات آن استفاده فراوان دارد. اين رنگ ها اغلب سرخ تيره، لاجوردی سير يا روشن، و مشکی است.

در فرش های بلوچ اغلب گليم باف را در دو سر فرش و به رنگ های سرخ و سياه می بافند و شيرازه اين دست باف نيز از موی سياه بز تهيه می شود. در طراحی و بافت فرش های اين اقوام تنوع چندانی ديده نمی شود، اما هماهنگی طرح و رنگ اين دست باف چنان زيباست كه بيننده بلافاصله اصالت و سنتی بودن و سابقه طولانی فرش بافی در ميان اين قوم را تأييد می کند. فرش های بلوچی معمولاً بر روی دارهای افقی و به شيوه يك پود و با گره نامتقارن بافته می شود.

بلوچ ها فرش های خود را كهنه نما نمی كنند و جفتی بافی نيز در اين فرش ها رايج نيست. تار و پود قاليچه های بلوچ از نخ پشمی و گاهی پنبه ای است. پرز آن نيز از پشم گوسفند يا شتر و به ندرت نخ ابريشم است.

قاليچه های بافته شده با پشم شتر در اين طايفه زينتی است و فقط برای جهيزيه دختران بافته می شود. فرش های گزال، كنت، پونچی، و تكی از فرش های بلوچ است كه توضيح هر يک از آنها در فصل انواع بافت يا در زيراندازهای كتاب3، فصل 2 آمده است. در مورد طرح ها و نقش ها و ديگر ويژگی های فرش بلوچ به توضيحات ذيل مدخل «ايلات و عشاير ايران و فرش بافی» مراجعه شود.

منبع: مرکز ملی فرش