فرش دستباف شاهسون

شاهسون نام اقوامی است كه عنصر آريايی در آنان غالب است و سابقه ايشان به زمان هخامنشيان می رسد و حتی پيش از آنان در ايران می زيستند.

شاهسونان اقوامی پراكنده اند كه در شمال غربی و شرقی و ناحيه مركزی ايران سكونت دارند. آنان از ايلات ترك زبان ايران اند كه اغلب در شهرستان زنجان و اردبيل و در شمال فارس و ساوه سكونت گزيده اند. قشلاق شاهسونان آذربايجان در دشت مغان و ييلاق ايشان بين اردبيل و مشكين شهر و به سمت كوه سبلان است. اين ايلات از قريب به پنجاه طايفه تشكيل می شوند. حسين خان لو، كلاش، جلودارلو، قوجه بيگلو، دميرجلو، مغانلو، طالش، ميكائيل لو، و كورعباس لو از مهم ترين اين طوايف اند.

شاهسونان مقيم ساوه به دو طايفه به نام بغدادی و اينانلو تقسيم می شوند كه طايفه اوّل در عهد شاه عباس اوّل از شيراز و دومی به احتمال زياد در زمان نادرشاه از مغان به اين ناحيه كوچ كرده اند.

امروزه، شاهسونان مغان در دشت مغان زندگی چادرنشينی را ترك كرده و يک جانشينی را برگزيده اند. عشاير ارسباران نيز از طوايف ايل شاهسون اند و بخشی از اين ايل كه به فارس كوچ کرده اند همچون ساير عشاير فارس از ديرباز به قالی بافی اشتغال دارند.

شباهتی كه ميان لهجه و نيز دست باف های برخی از تيره های قشقائی و شاهسون آذربايجان شرقی وجود دارد، به ويژه در گليم بافی و سوزن دوزی ها، می تواند تأييدکننده پيوندهای ميان شاهسونان و گروهی از قشقائيان باشد. نمد، خورجی ، جاجيم، پرده، چادرشب، سوماق (سوماخ) از دست باف های ديگر شاهسونان است. زنان طايفه با چرخ های ريسندگی نخ مورد نياز در بافت فرش ها را تهيه می كنند و بخش مهمی از رنگرزی اين نخ ها را، اعم از آنكه با رنگ های گياهی انجام شود يا صنعتی، خودشان انجام می دهند.

دار مورد استفاده شاهسونان اغلب افقی و قابل حمل است، ولی امروزه از دارهای عمودی و ثابت نيز استفاده می کنند. پشم مورد نياز از گوسفندان محلی و دو بار در سال چيده می شود؛ يك بار در اوايل بهار و ديگری در اوايل پاييز ولی پشم بهاره مرغوب تر است. شاهسونان از جاجيم بسيار استفاده می كنند. اين دست باف يك محصول چندمنظوره است، مثلاً به جای روانداز، زيرانداز، پرده، پادری، جوال، رختخواب پيچ، و پوشش حيوان از آن بهره می گيرند.

قالی های شاهسون که شباهت هایی با قالی های روستایی دارد.2- ویژگی بافت:

  •  گرة ترکی
  •  گلیم های روستایی و عشایری به سبک فارسی (پودر ضخیم)
  •  دارها (به جز دار عشایری) عمودی
  •  پرز پشمی یا ابریشمی ـ تار و پود از نخ پنبه و ابریشم
  • منبع: پژوهشی در فرش ایران تورج ژوله
  • منبع: فرش ایران محمد جواد نصیری
  • .incc.ir