فرش دستباف زنجان

استان زنجان از نظر آب وهوا در ناحيه معتدل ايران قرار دارد. وسعت اين استان برابر ۲۱،۸۴۰ كيلومتر مربع است و ابهر، ايج رود (زرين آباد)، خدابنده (قيدار)، خرم دره، زنجان، طارم، و ماه نشان از شهرهای مهم آن است. اين استان از شمال به آذربايجان شرقی و اردبيل، از شرق به قزوين و گيلان، از جنوب به همدان، و از غرب به كردستان و آذربايجان غربی محدود می شود. آب وهوای استان زنجان متغير است و در نواحی زنجان، خرم دره، و ابهر هوايی سرد و در قشلاق افشار انگوران و ماه نشان هوايی معتدل دارد.

صنايع دستی از جمله چاقوسازی، فرش بافی، مس ساخته، و مليله در شهر زنجان سابقه ای طولانی دارد. امروزه، در استان زنجان فرش بافی به ويژه در ميان روستاييان و عشاير رواج دارد و فرش های بافت روستايی و شهری آن با طرح های هندسی و نيز خطوط گردان و اسليمی، كه برگرفته از بافته های آذربايجان و با نقشه لچك ترنج و افشان و گاهی ماهی درهم بيجار است، اغلب در داخل كشور مصرف می شود.

برخی از ويژگی های فرش زنجان

  1. رنگ:رنگ های اصلی فرش استان اغلب لاكی، سرمه ای، و كرم و رنگ های فرعی آن آبی، نارنجی، سياه، قرمز، و بژ است. رنگ ها از مواد رنگ دار طبيعی داخلی يا رنگ های صنعتی تأمين می شود. در گذشته دور، روناس و بسياری از گياهان رنگ زا در ابهر كاشته می شد و از آنها در رنگرزی استفاده می گرديد و فقط نيل از ساير نقاط به اين ناحيه وارد می شد.
  2. بافت:اغلب بافندگان استان زنجان را چادرنشينان اقوام كرد، شاهسون امير افشاری، اينانلو، و لر از تيره غياثوند و كاكاوند تشكيل می دهند كه با توجه به داشتن گله های گوسفند، پشم را كه مهم ترين ماده اوّليه در فرش بافی است از گوسفندان محلی تأمين می كنند.در شهرها و روستاهای اين استان ازقبيل شهرهای زنجان و ابهر و همچنين روستای بيدگينه و قلتوق فرش بافی به مثابه حرفه ای با اهميت اقتصادی تلقی می شود و در مراكز خدابنده، ابهر، خرم دره، و عشاير آن نواحی، زنان و مردان به اين شغل درآمدزا اشتغال دار ند. فرش اين ناحيه با گره متقارن و دو پود بافته می شود.
  3. طرح و نقش:پژوهشگران معتقدند طرح ماهی درهم، يکي از طرح های قديمی فرش که در سراسر ايران بافته می شود، از ناحيه زنجان برخاسته و زيباترين آن در روستای «هندی كندی» طارم زنجان بافته می شده است.

درگذشته، در زنجان گليم و چنته و جاجيم نيز با طرح های زيبا بافته می شد و حتی شال بافی نيز كم و بيش وجود داشت. طرح فرش زنجان بيشتر عشايری و هندسی است، اما امروزه طرح های اسليمی نيز در شهر زنجان بافته می شود.

روش های بافت در زنجان با توجه به یگانگی زبان و فرهنگ و ریشه های قومی ساکنین این مناطق شباهت های فراوان و بی تردیدی با بافت های آذربایجان دارد. به طور کلی در این منطقه فرش را در سه نوع مختلف بافته و به بازار عرضه می دارند:

  • قالیچه های و کناره هایی دو پود و ضخیم بافت
  • فرش های دو پوده با بافت ظریف که با پیروی از طرح و رنگ های بیجار می بافتند که در بازار به مراتب ارزان تر از فرش های بیجار است
  • فرش هایی که با تقلید از فرش های همدان بافته می شوند
  • منبع: پژوهشی در فرش ایران تورج ژوله
  • منبع: فرش ایران محمد جواد نصیری
  • .incc.ir