منطقه قالی بافی استان مرکزی

مركزی markazi

استان مركزی، همان گونه كه از نام آن پیداست، از مناطق مركزی ایران است و ناحیه ای است قدیمی كه در هزاره اوّل پیش از میلاد از ایالت های ماد بزرگ و دربرگیرنده بخش های مركزی و غربی ایران به شمار می رفته و با توجه به اوضاع و احوال طبیعی و مساعد آن جایگاهی مناسب برای سكونت بوده است. این استان با مساحتی برابر با ۲۹،۴۰۵ كیلومتر مربع از شمال به قزوین و تهران، از شرق به اصفهان و تهران و قم، از جنوب به اصفهان و لرستان، و از غرب به همدان محدود می شود. آشتیان، اراك، تفرش، خمین، خنداب، دلیجان، مامونیه (زرندیه)، ساوه، شازند، كمیجان، و محلات از شهرهای استان مرکزی است. اهالی استان به ویژه در روستاها به كار كشاورزی و در کنار آن به دامداری و صنایع دستی و فرش بافی اشتغال دارند.

برخی از ویژگی های فرش استان مرکزی

هنر و صنعت فرش بافی و صنایع جانبی آن از قبیل طراحی، رنگرزی، ریسندگی، و رفوگری در یك قرن اخیر در منطقه تا بدان جا رونق یافته كه این استان را در ردیف یكی از بخش های مهم فرش بافی ایران آورده است.

گستردگي و تنوع نقشه در اين استان در حد بالایی است و اكثر نقشه هاي جديد مورد استفاده از شهرهاي اصفهان و قم و تلفيقي از نقشه هاي منطقه ً از طرحهاي محلي است و در دهه هاي اخير دچار است. اين نقوش عبارت هستند از 1 .ماهي درهم، 2 .مرغ ماهيخوار، 3. تک بند، 4 .ستوني، 5 .لچک ترنج، 6 .بته مير، 7 .جغرافيا، 8 .دستگاهي، 9. اطلسي، 10 .ليليان، 11 .زير خاکي، 12 .بند ريحان، 13 .مهرجو، 14 .کف ساده، 15 .شاه عباسي و 16 .افشان.

در اراك و نواحی آن چهار نوع فرش مشخص بافته می شود:

  1. ساروق ـ فراهان: ۱ و ۲. در مورد فرش ساروق ـ فراهان و ارامنه ذيل مدخل های مربوط در اين فصل كتاب مطالبی آمده است. اما درباره:
  2. ارامنه باف
  3. محال:فرش محال معمولاً درشت باف است، اما از فرش مشک آباد ريزتر و مرغوب تر است. درباره نام محال نظرهای گوناگونی داده اند، از جمله:
    1. از نام محلات گرفته شده است، چون فرش های مرغوب به نام محال در آن مراكز بافته می شود؛
    2. در زبان عربی محال به معنی محل هاست كه سفارش بافت قالی به آن مراكز می دادند:فرش محال همان ويژگی های بافته های مشک آباد را دارد، ولی فشرده تر بافته شده ورنگ بندی آن دقيق تر و شفاف تر و زيباتر است: طرح فرش محال متنوع و اغلب دارای ترنجی بيضی شكل و نقوش هراتی است. اين فرش را به بافندگان فراهان و دولاخور سفارش می دادند، اما امروزه بافندگان سعی می كنند قالی ساروق ببافند و به بازار عرضه كنند، چرا که اين قالی خواستار بيشتری دارد.
  4. مشک آباد (ابراهيم آباد):قريه مشک آباد در حوالی شهر اراك قرار دارد.قالی مشک آباد كوچك پارچه، درشت باف، و ارزان قيمت است و پرز بلند دارد. نزديک به 20 قريه حوالی مشک آباد فرش هايی به اين نام می بافند. طرح های فرش مشک آباد اغلب میناخانی، گل حنايی، و هراتی است. گره اين فرش ها نامتقارن، پود آن آبی، و دار معمول در اين ناحيه عمودی است.

منبع: سایت مرکز ملی فرش

تاريخچۀ فرش وفرش بافي در استان مركزي منیرالسادات میرجمالی دانشجوی دکتری اقتصاد احمد گودرزی کارشناس پژوهش جهاد دانشگاهی استان مرکزی